8 Bin Liralık "Adaletsizlik" Farkı
Erdursun, sahadaki gerçek dosyalar üzerinden yaptığı kıyaslamada sistemin nasıl tersine işlediğini şu rakamlarla özetliyor:
3600 Günle 28 Bin TL: 2000 yılına kadar asgari ücretle çalışmış, sadece 3600 prim günü olan ve sonrasında sistemden çıkan bir vatandaşın aylığı bugün 28 bin TL seviyelerine kadar çıkabiliyor.
9000 Günle 20 Bin TL: Buna karşılık, 2000 ve 2008 sonrasında da çalışmaya devam edip primini 9000 günün üzerine taşıyanların aylığı 20-22 bin TL bandında kalıyor.
Yani, sisteme daha fazla katkı sağlayan ve daha çok prim ödeyen emekli, 3600 gün ödeyen birine göre 6 ila 8 bin TL daha az maaş alıyor.
Sistemi Kilitleyen İki Büyük Viraj: 2000 ve 2008
Erdursun'a göre emekli aylığı hesaplama mantığı iki ana dönemde "emekli aleyhine" bir yapıya büründü:
2000 Sonrası Düzenleme: Güncelleme yöntemlerinde yapılan değişikliklerle, "çalışma süresi arttıkça aylığın da artması" ilkesi büyük darbe aldı.
2008 Sonrası ABO Darbesi: Aylık Bağlama Oranları (ABO) sert şekilde düşürüldü. Bu durum, sistemi uzun süre prim ödeyenin karşılığını alamadığı bir yapıya dönüştürdü.
"En Düşük Maaş" Uygulaması Çözüm mü, Engel mi?
2019 yılında hayata geçen "en düşük maaşa tamamlama" uygulaması, Erdursun’a göre sistemi kilitliyor. Kısa vadede en düşük geliri koruyor gibi görünse de, bu durum prim-maaş ilişkisini tamamen koparıyor. Vatandaş, "Yüksek prim ödesem de alacağım maaş değişmeyecek" diyerek kayıt dışı çalışmaya veya kazancını düşük göstermeye teşvik ediliyor.
Çözüm Reçetesi: 3 Acil Adım
Sosyal güvenlik sisteminin yeniden adil ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması için Özgür Erdursun şu önerileri sunuyor:
Kapsamlı İntibak Yasası: Geçmişteki hesaplama hatalarından kaynaklanan kayıplar; prim günü ve yaş kriterleri dikkate alınarak telafi edilmeli.
Taban Aylık + Güçlü Sigorta: Herkes için insani bir "Taban Aylık" garanti edilmeli; ancak üzerine prim ödedikçe maaşın arttığı şeffaf bir model kurulmalı.
Reel Güncelleme Revizyonu: Sadece resmi enflasyon değil, emeklinin mutfağındaki reel kayıpları karşılayan bir güncelleme katsayısı kullanılmalı.
