Orta Doğu'da devam eden askeri gerilim, diplomatik çözüm arayışlarını yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı.
ABD ile
İran arasında Katar üzerinden gerçekleştirilen dolaylı görüşmelerde ilerleme sağlandığı öne sürülürken, taraflar henüz kalıcı bir anlaşmaya ulaşamadı.İran yönetimi, çatışmaların tamamen sona ermesi için daha önce arabulucular aracılığıyla Washington'a ilettiği yedi şartın yerine getirilmesini talep ediyor. Tahran'ın öncelikleri arasında ekonomik yaptırımların kaldırılması, bölgedeki Amerikan askeri faaliyetlerinin azaltılması ve Hürmüz Boğazı'na ilişkin yeni düzenlemelerin kabul edilmesi bulunuyor.Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump'ın 3 Kasım'daki ara seçimlerin ardından İran'a yönelik yeni bir askeri operasyon kararı alabileceği yönündeki iddialar, bölgedeki endişeleri artırıyor.
İran'ın Öncelikli Şartı Deniz Ablukasının Sona Ermesi
Tahran yönetiminin barış müzakerelerinde üzerinde durduğu ilk konulardan biri, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması.Savaş sırasında Hürmüz Boğazı'nın gemi geçişlerine kapatılması, uluslararası ticaret ve enerji taşımacılığında ciddi aksamalara yol açmıştı. ABD'nin buna karşılık uyguladığı deniz ablukası, iki ülke arasındaki gerilimi daha da yükseltmişti.Haziran ayında sağlanan çerçeve anlaşmayla geçici olarak normalleşme adımları atılsa da mutabakatın uygulanmasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle taraflar yeniden karşı karşıya geldi.
İran, Dondurulan 100 Milyar Dolarını Geri İstiyor
İran'ın ekonomik talepleri arasında yurt dışında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması da önemli yer tutuyor.Tahran yönetimi, yaklaşık 100 milyar dolar olduğu tahmin edilen finansal kaynaklarına yeniden erişim sağlanmasını istiyor.Daha önceki görüşmelerde de gündeme gelen bu konuda somut adım atılmaması, İran tarafından anlaşmanın önündeki önemli engellerden biri olarak gösteriliyor.
ABD Yaptırımları Ve Petrol Satışı Masada
İran, ekonomik yaptırımların devam ettiği bir ortamda kalıcı barış sağlanamayacağını savunuyor.Bu kapsamda Washington yönetiminden, İran ekonomisini hedef alan yaptırımları kaldırması ve petrol ihracatına yönelik muafiyetleri yeniden uygulamaya koyması talep ediliyor.Tahran, özellikle enerji gelirlerine getirilen kısıtlamaların sona ermesini ekonomik normalleşmenin temel koşullarından biri olarak değerlendiriyor.
ABD'nin Bölgedeki Askeri Gücünün Azaltılması İsteniyor
Barış görüşmelerindeki bir diğer önemli başlık, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığı.İran, bölgedeki Amerikan askeri faaliyetlerinin azaltılmasını istiyor. Ancak bu talebin yalnızca Umman Denizi'ndeki ABD donanmasını mı yoksa bölge ülkelerinde bulunan askeri üsleri de mi kapsadığı henüz açıklığa kavuşmuş değil.Tahran yönetimi, askeri tehditlerin sürdüğü bir ortamda diplomatik anlaşmaların uzun vadeli güvence sağlamayacağı görüşünü dile getiriyor.
Hürmüz Boğazı İçin Yeni Geçiş Rotası Talebi
İran'ın üzerinde durduğu konulardan biri de küresel petrol ticaretinin önemli geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'nın geleceği.Tahran, Umman ile belirlenen yeni deniz geçiş güzergâhının ABD tarafından tanınmasını ve alternatif rotaların kullanımına son verilmesini talep ediyor.Bu konudaki anlaşmazlığın giderilmesi, deniz taşımacılığının yeniden normalleşmesi açısından kritik önem taşıyor.
Lübnan Dahil Tüm Cephelerde Ateşkes Şartı
İran yönetimi, olası barış anlaşmasının yalnızca kendi topraklarını kapsamasına karşı çıkıyor.Tahran, Lübnan başta olmak üzere çatışmaların yaşandığı bütün bölgelerde askeri operasyonların durdurulmasını istiyor.Bu talep, İran'ın müzakerelerde yalnızca iki ülke arasındaki gerilimin değil, bölgesel güvenlik sorunlarının da ele alınmasında ısrar ettiğini gösteriyor.
İran'dan ABD'ye İç İşlerine Müdahale Uyarısı
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai de görüşmeler devam ederken Washington'a yönelik ek talepler dile getirdi.Rızai, ABD'nin İran'ın iç işlerine müdahale etmemesi ve Tahran yönetimine karşı faaliyet gösteren muhalif gruplarla ilişkilerini sona erdirmesi gerektiğini söyledi.Söz konusu taleplerin Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi tarafından aynı kapsamda gündeme getirilmemesi ise İran'ın müzakere stratejisine ilişkin farklı değerlendirmelere neden oldu.
Nükleer Program Konusunda Görüş Ayrılığı Devam Ediyor
ABD ile İran arasındaki diplomatik temaslarda nükleer faaliyetler de önemli bir anlaşmazlık konusu olmaya devam ediyor.Washington, İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirdiği yaklaşık 400 kilogram uranyumu seyreltilmesini ve nükleer tesislerinin uluslararası denetime açılmasını istiyor.Tahran yönetimi ise nükleer programın mevcut ateşkes görüşmelerine dahil edilmesine karşı çıkıyor. İran, bu konunun ayrı ve kapsamlı müzakereler çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
İran'dan Hürmüz Boğazı İçin İki Günlük Mesaj
Tahran, barış için öne sürdüğü şartların yerine getirilmesi halinde Hürmüz Boğazı'nı iki gün içerisinde yeniden gemi trafiğine açabileceğini belirtiyor.İranlı yetkililer, ABD'nin bazı konularda daha uzlaşmacı bir tutum sergilemesini olumlu karşılasa da mevcut adımların kapsamlı bir anlaşma için yeterli olmadığını ifade ediyor.Katar aracılığıyla yürütülen diplomatik temaslarda henüz kesin bir sonuç alınamazken, gözler Washington'ın İran'ın taleplerine vereceği yanıta çevrildi. Bölgedeki askeri gerilimin sona erip ermeyeceği, tarafların ortak bir çözüm üzerinde uzlaşmasına bağlı olacak.
