Yeni dönemin en dikkat çeken sembolik adımlarından biri ise yargı dilinde yaşanıyor: Artık ön yargı oluşturduğu düşünülen "suça sürüklenen çocuk" tanımı yerine, daha nötr ve çocuğun üstün yararını gözeten "adli süreçteki çocuk" ifadesi kullanılacak.İşte çocuk adaletinde yeni dönemin getirdiği tüm kritik değişiklikler:
Ceza ve Yargılama Süreçlerinde Yeni Kurallar
1. Ağır Suçlarda Cezaların Alt ve Üst Sınırları Yükseliyor
Teklifle birlikte, suça karışan çocuklara yönelik hapis cezalarının sürelerinde ciddi artışlar öngörülüyor:- 12-15 Yaş Grubu İçin:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda uygulanan ceza sınırı 12-15 yıldan, 13-18 yıla çıkarılıyor.
- Müebbet hapis gerektiren suçlarda uygulanan ceza sınırı 9-11 yıldan, 10-12 yıla yükseltiliyor.
- Diğer suç tiplerinde verilebilecek en yüksek ceza sınırı 7 yıldan 9 yıla çıkarılıyor.
- 15-18 Yaş Grubu İçin:
- Ağırlaştırılmış müebbet yerine verilen ceza 18-24 yıldan, 19-27 yıla yükseltiliyor.
- Müebbet hapis yerine verilen ceza 12-15 yıldan, 15-18 yıla çıkarılıyor.
- Diğer suçlar için belirlenen üst sınır 12 yıldan 15 yıla yükseltiliyor.
2. Bazı Durumlarda Yaş İndirimi Uygulanmayabilecek
Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama gibi infial yaratan ağır suçlarda hâkimlerin takdir yetkisi genişletiliyor. Suçun işlenme şekli, kastın yoğunluğu, failin amacı ve geçmiş ceza kaydı gibi unsurlar göz önünde bulundurularak, 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulanmayabilecek. Ayrıca, 12-15 yaş grubundaki çocuklara da olayın vahametine göre üst yaş grubunun daha ağır cezai hükümleri tatbik edilebilecek.3. Tekerrür Sınırı 15 Yaşa Çekiliyor
Mevcut yasalarda 18 yaşından önce işlenen suçlar mükerrerlik (tekrar) kapsamında değerlendirilmiyordu. Yeni teklif ile bu sınır 15 yaşa indiriliyor. 15 yaşını doldurmuş çocukların, kesinleşen bir cezadan sonra yeniden suç işlemesi durumunda hakkılarında tekerrür hükümleri uygulanarak caydırıcılık artırılacak.Silah Güvenliği ve Ailelerin Sorumluluğu
4. Silahını Koruyamayan Yetişkinlere Hapis Cezası
Ateşli silahların çocukların erişemeyeceği şekilde saklanması artık yasal bir zorunluluk haline geliyor. Silahını gerekli özenle muhafaza etmeyip bir çocuğun eline geçmesine zemin hazırlayan kişiler, eğer bu durum daha ağır bir suçu oluşturmuyorsa, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalabilecek.5. İhmalkar Ebeveynlere Çok Daha Ağır Cezalar
Aile hukukundan doğan bakım ve eğitim sorumluluklarını yerine getirmeyen anne-babalara yönelik yaptırımlar sertleştiriliyor:- Bakım ve eğitim yükümlülüğünü ihlal edenlere verilen 1 yıla kadar hapis cezası, 3 aydan 2 yıla kadar hapis olarak güncelleniyor.
- Çocuğun sağlığını, güvenliğini veya ahlakını tehlikeye atan ebeveynlerin cezası 3 aydan 1 yıla kadar hapisten, 1 yıldan 3 yıla kadar hapse yükseltiliyor.
- Ebeveynlerin ihmali yüzünden çocuk kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlerse, sorumlu yetişkinin cezası şikayet aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılabilecek.
6. Çocuklara Bıçak ve Kesici Alet Satışına Tam Yasak
Sokaklardaki şiddet olaylarının önüne geçmek amacıyla, 6136 sayılı Kanun dışındaki bıçak, delici ve kesici aletlerin 18 yaşından küçüklere satışı, onlar tarafından taşınması ve internet üzerinden mesafeli satışı yasaklanıyor. Bu aletler ruhsatlı dükkanlar dışında sergilenemeyecek.Önemli İstisna: Mesleki faaliyetlerin icrası için gerekli olan aletlerin iş yerinde kullanılması bu yasak kapsamında yer almıyor. Kurallara uymayanlara 5 bin TL, durumun vahametine göre ise 10 bin TL idari para cezası verilecek ve ürünlere el konulacak.Eğitim, Sosyal İnceleme ve İnfaz Süreçleri
7. 15 Yaş Altı Çocuklar İçin Sosyal Rapor Zorunluluğu
15 yaşını doldurmamış çocukların adli süreçlerinde, çocuğun sosyal çevresini, ailesini ve suça yönelme nedenlerini analiz eden bir sosyal inceleme raporu hazırlanması zorunlu olacak. Bu rapor olmadan hazırlanan iddianameler mahkemelerce savcılığa iade edilebilecek. 15 yaş üstü çocuklarda ise rapor hazırlanmaması halinde gerekçesi kararda açıklanmak zorunda olacak.8. Cezaevlerinde Suç Türüne Göre Ayrıştırma
Çocuk ceza infaz kurumlarında yeni bir sınıflandırma modeline geçiliyor. Çocuklar sadece yaş ve cinsiyetlerine göre değil, işledikleri suçun niteliğine göre de farklı koğuşlarda tutulacak. Böylece hafif suçlardan kuruma giren çocukların, ağır suç işlemiş olanlarla bir arada kalarak olumsuz etkilenmesi engellenecek.9. Doğrudan Eğitim Evine Gönderilme Şartları
Terör ve örgütlü suçlar hariç olmak üzere; kasıtlı suçlarda 3 yıl veya daha az, taksirli suçlarda ise 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitim evlerinde infaz edilecek. Ancak buralardan kaçan ya da kurum düzenini bozan çocuklar yeniden kapalı cezaevlerine nakledilecek.10. Ağır Suçlarda Ceza İndirim Avantajı Kalkıyor
Mevcut uygulamada çocukların 15 yaşına kadar cezaevinde geçirdikleri her 1 gün, koşullu salıverilme hesaplamasında 2 gün olarak kabul ediliyordu. Yeni düzenlemeyle; kasten öldürme, cinsel istismar, uyuşturucu ticareti ve suç örgütü kurma gibi ağır suçlarda bu avantaj kaldırılıyor. Bu suçlardan mahkûm olan çocukların cezaevindeki 1 günü, hesaplamada yine 1 gün olarak sayılacak.Dijital Denetim, Yeni Tedbirler ve Sağlık Müdahaleleri
11. Islah İçin Alternatif Yönlendirme Tedbirleri
Ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için topluma kazandırıcı yeni tedbirler geliştiriliyor. Bu kapsamda çocuklar:- Kamu yararına 20 saatten 300 saate kadar çevre temizliği, ağaçlandırma gibi sosyal hizmetlerde çalıştırılabilecek.
- Belirli kitapları okuma ve kütüphanelerde görev alma yükümlülüğü getirilebilecek.
- Alkol, uyuşturucu, kumar veya davranışsal bağımlılığı olanlar tedavi programlarına yönlendirilecek.
